Σήμερα 6 Αυγούστου είναι μία από τις λαμπρότερες ημέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Κάθε χρόνο, οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα για τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος Ιησού Χριστού, μία από τις Δώδεκα Μεγάλες Δεσποτικές Εορτές, η οποία κατέχει ξεχωριστή θέση στην εκκλησιαστική ζωή.
Πρόκειται για μια γιορτή που συνδυάζει τη βαθιά θεολογική σημασία με τη λαϊκή παράδοση, τα πανηγύρια, την ευλογία των πρώτων καρπών της γης και το χαρακτηριστικό άρωμα του ελληνικού καλοκαιριού.
Παρότι βρισκόμαστε στη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, η Εκκλησία κάνει μια σημαντική εξαίρεση, επιτρέποντας την κατανάλωση ψαριού, ενώ σε εκατοντάδες ναούς και μοναστήρια σε όλη τη χώρα τελούνται πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα
Σήμερα γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Σωτήρης
- Σωτήριος
- Σωτηρία
- Σώτος
- Σώτης
- Σωτία
- Ευμορφία
- Μόρφω
- Μορφούλα (σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας)
Το γεγονός που άλλαξε για πάντα τους μαθητές
Η Μεταμόρφωση περιγράφεται στα τρία συνοπτικά Ευαγγέλια (Ματθαίου, Μάρκου και Λουκά) και αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της επίγειας ζωής του Χριστού.
Λίγο πριν από τα Πάθη Του, ο Ιησούς πήρε μαζί Του τρεις μόνο μαθητές:
- τον Απόστολο Πέτρο,
- τον Ιάκωβο,
- και τον Ιωάννη.
Ανέβηκαν στο Όρος Θαβώρ της Γαλιλαίας, όπου ο Χριστός προσευχήθηκε.
Ξαφνικά, μπροστά στα μάτια τους συνέβη κάτι πρωτόγνωρο.
Το πρόσωπό Του άρχισε να λάμπει σαν τον ήλιο και τα ρούχα Του έγιναν λευκά «ως το φως», τόσο λαμπερά που, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, κανένας άνθρωπος πάνω στη γη δεν θα μπορούσε να τα κάνει τόσο λευκά.
Την ίδια στιγμή εμφανίστηκαν δίπλα Του δύο από τις μεγαλύτερες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης:
- ο Προφήτης Μωυσής,
- και ο Προφήτης Ηλίας.
Οι δύο προφήτες συνομιλούσαν με τον Χριστό για όσα επρόκειτο να συμβούν στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή για τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του.
Οι μαθητές έμειναν άφωνοι.
Ο Πέτρος, γεμάτος δέος, πρότεινε να φτιάξουν τρεις σκηνές, μία για τον Χριστό, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία.
Τότε μια φωτεινή νεφέλη σκέπασε το βουνό και ακούστηκε η φωνή του Θεού Πατέρα:
«Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε.»
Οι μαθητές έπεσαν στο έδαφος από φόβο.
Ο Χριστός τους πλησίασε, τους άγγιξε και τους είπε:
«Εγερθείτε και μη φοβείσθε».
Γιατί έγινε η Μεταμόρφωση
Σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας, ο Χριστός δεν μεταμορφώθηκε επειδή άλλαξε η φύση Του.
Αντίθετα, επέτρεψε στους μαθητές Του να δουν για λίγες στιγμές τη θεία δόξα που πάντοτε είχε.
Ήθελε:
- να ενισχύσει την πίστη τους,
- να τους προετοιμάσει για τη Σταύρωση,
- να καταλάβουν ότι τα Πάθη Του θα ήταν εκούσια,
- και να γνωρίσουν ότι είναι ταυτόχρονα τέλειος άνθρωπος και τέλειος Θεός.
Γι’ αυτό η Μεταμόρφωση θεωρείται προμήνυμα της Αναστάσεως και της Βασιλείας του Θεού.
Γιατί εμφανίστηκαν ο Μωυσής και ο Ηλίας
Η παρουσία των δύο προφητών δεν ήταν τυχαία.
Ο Μωυσής εκπροσωπεί τον Νόμο.
Ο Ηλίας εκπροσωπεί τους Προφήτες.
Με αυτόν τον τρόπο φανερώνεται ότι ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη οδηγεί στον Χριστό.
Παράλληλα:
- ο Μωυσής είχε πεθάνει,
- ενώ ο Ηλίας είχε αναληφθεί ζωντανός στον ουρανό.
Έτσι συμβολίζονται όλοι οι άνθρωποι, ζωντανοί και κεκοιμημένοι.
Γιατί ευλογούνται τα σταφύλια
Η γιορτή συνδέεται διαχρονικά με την πρώτη συγκομιδή των σταφυλιών.
Οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία καλάθια με σταφύλια και άλλους πρώτους καρπούς, ώστε να ευλογηθούν από τον ιερέα μετά τη Θεία Λειτουργία.
Στην παλαιότερη ελληνική παράδοση οι άνθρωποι απέφευγαν να δοκιμάσουν σταφύλι πριν από τη Μεταμόρφωση, πιστεύοντας ότι ο πρώτος καρπός πρέπει πρώτα να προσφερθεί στον Θεό ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την ευφορία της γης.
Γιατί οι παλαιότεροι δεν έτρωγαν σταφύλια
Σχεδόν σε όλη την Ελλάδα υπήρχε μια παράδοση που τηρούνταν ευλαβικά.
Κανείς δεν δοκίμαζε σταφύλια πριν από τις 6 Αυγούστου.
Οι μεγαλύτεροι έλεγαν:
«Πρώτα θα τα ευλογήσει ο Θεός και μετά θα τα φάμε.»
Πίστευαν ότι όποιος έκοβε σταφύλια πριν από τη Μεταμόρφωση δεν σεβόταν την ευλογία της γης.
Τι ισχύει με τη νηστεία
Η Μεταμόρφωση βρίσκεται μέσα στη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου.
Ωστόσο αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις.
Η Εκκλησία επιτρέπει ψάρι, λάδι και κρασί
Από τις 7 Αυγούστου η αυστηρή νηστεία συνεχίζεται μέχρι την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου.
Τα έθιμα της Μεταμόρφωσης στην Ελλάδα
Τα πανηγύρια
Σε όλη την Ελλάδα πανηγυρίζουν εκατοντάδες εκκλησίες αφιερωμένες στη Μεταμόρφωση.
Μετά τη λειτουργία ακολουθούν γλέντια, παραδοσιακοί χοροί και κοινά τραπέζια.
Η πρώτη ρώγα
Σε πολλά χωριά ο μεγαλύτερος της οικογένειας έπαιρνε το πρώτο τσαμπί σταφύλι, έκανε τον σταυρό του και μοίραζε από μία ρώγα σε όλα τα μέλη του σπιτιού.
Θεωρούσαν ότι έτσι θα έχουν υγεία και αφθονία όλο τον χρόνο.
Το πρώτο κρασί
Σε αρκετές αμπελουργικές περιοχές ανοίγουν συμβολικά το πρώτο βαρέλι ή δοκιμάζουν τον πρώτο μούστο, ζητώντας να είναι ευλογημένη η νέα παραγωγή.
Τα σταφύλια στους τάφους
Σε ορισμένες περιοχές αφήνουν λίγες ρώγες σταφυλιού στους τάφους των αγαπημένων τους, ως συμβολική προσφορά και ένδειξη ότι δεν τους ξεχνούν.
Προστασία από το κακό
Σε χωριά της Μακεδονίας, της Ηπείρου και της Θεσσαλίας πίστευαν ότι τα ευλογημένα σταφύλια προστατεύουν το σπίτι από αρρώστιες και κακοτυχίες.
Κρατούσαν λίγες ρώγες αποξηραμένες όλο τον χρόνο στο εικονοστάσι.
Οι λαϊκές παραδόσεις για τον καιρό
Οι παλιοί αγρότες παρατηρούσαν ιδιαίτερα τον καιρό της 6ης Αυγούστου.
Έλεγαν χαρακτηριστικά:
- «Του Σωτήρος αλλάζει ο καιρός.»
- «Του Σωτήρος παίρνει ο ήλιος τον δρόμο για τον χειμώνα.»
- «Από του Σωτήρος μικραίνει η μέρα και μεγαλώνει η νύχτα.»
Πίστευαν επίσης ότι ο καιρός της ημέρας προμήνυε πώς θα εξελισσόταν το φθινόπωρο και η νέα αγροτική χρονιά.
Μια γιορτή με διαχρονικό μήνυμα
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος δεν αποτελεί μόνο ένα από τα κορυφαία γεγονότα της χριστιανικής πίστης. Είναι μια γιορτή που συνδέει τη θεολογία με την καθημερινή ζωή, την πνευματική αναγέννηση με την ευγνωμοσύνη για τους καρπούς της γης και την παράδοση με τη σύγχρονη πίστη.
Κάθε χρόνο, οι πιστοί καλούνται να θυμηθούν ότι, όπως ο Χριστός φανέρωσε τη θεία δόξα Του στο Όρος Θαβώρ, έτσι και ο άνθρωπος μπορεί, μέσα από την πίστη, τη μετάνοια και την αγάπη, να πορευτεί προς το φως και την εσωτερική μεταμόρφωση.
Φωτό: http://orthodoxtimes.gr
