Η ανάλυση αστικών λυμάτων στην Αττική και σε ευρωπαϊκές πόλεις αποκαλύπτει κάτι που δεν φαίνεται εύκολα στην καθημερινότητα. τις πραγματικές τάσεις στη χρήση φαρμάκων και ψυχοδραστικών ουσιών σε επίπεδο πληθυσμού, με βάση τις πιο πρόσφατες δημοσιευμένες μετρήσεις της τελευταίας πενταετίας.
Πώς «διαβάζονται» τα λύματα
Η ανάλυση αστικών λυμάτων (wastewater-based epidemiology) είναι μια σύγχρονη επιστημονική μέθοδος που μετατρέπει τα λύματα σε εργαλείο δημόσιας υγείας.
Με απλά λόγια, οι επιστήμονες δεν εξετάζουν άτομα, αλλά το συνολικό «αποτύπωμα» μιας πόλης, μέσα από τα χημικά κατάλοιπα που καταλήγουν στο αποχετευτικό δίκτυο.
Έτσι μπορούν να εκτιμηθούν τα επίπεδα κατανάλωσης ουσιών σε έναν πληθυσμό, χωρίς καμία ταυτοποίηση προσώπων.
Ανιχνεύονται κυρίως:
- φαρμακευτικά σκευάσματα
- ψυχοδραστικές ουσίες
- παράνομες ναρκωτικές ουσίες
- ουσίες καθημερινής χρήσης
Τα δεδομένα αυτά δεν προκύπτουν από ένα μόνο έτος, αλλά από συνεχείς ετήσιες μετρήσεις. Στην πράξη, βασίζονται στις πιο πρόσφατες δημοσιευμένες μετρήσεις της τελευταίας πενταετίας, που καλύπτουν κυρίως την περίοδο 2019–2023.
Η εικόνα που δίνουν τα δεδομένα για την Ελλάδα
Στην ελληνική περίπτωση, τα αποτελέσματα δεν δείχνουν μια «κυρίαρχη ουσία», αλλά ένα μίγμα από καθημερινές και φαρμακευτικές χημικές ενώσεις που εμφανίζονται σταθερά.
Σε υψηλές ή σταθερές συγκεντρώσεις εντοπίζονται ουσίες όπως η καφεΐνη και κοινά παυσίπονα (π.χ. παρακεταμόλη), ενώ σημαντική είναι και η παρουσία φαρμάκων για χρόνιες παθήσεις, όπως αντιδιαβητικά και καρδιολογικά σκευάσματα.
Σημαντική παρουσία έχουν επίσης και αντιβιοτικά, τα οποία ανιχνεύονται σταθερά στα λύματα, χωρίς όμως να συγκαταλέγονται στις ουσίες με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις.
Τα αντικαταθλιπτικά εμφανίζονται επίσης με συνέπεια στα ευρήματα, επιβεβαιώνοντας την αυξημένη χρήση ψυχιατρικής φαρμακευτικής αγωγής στην κοινωνία, χωρίς όμως να αποτελούν απαραίτητα την υψηλότερη κατηγορία σε επίπεδο συγκεντρώσεων.
Τι σημαίνει συνολικά αυτή η εικόνα
Συνολικά, η εικόνα που προκύπτει δεν αφορά «μεμονωμένες συμπεριφορές», αλλά μια συλλογική αποτύπωση της καθημερινότητας από τον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα συμπτώματα με παυσίπονα, μέχρι τη χρόνια φαρμακευτική αγωγή και τις ψυχολογικές πιέσεις που καταγράφονται έμμεσα μέσα από τη χρήση αντικαταθλιπτικών.
Σε ευρύτερο πλαίσιο, τα ελληνικά δεδομένα κινούνται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με τα λύματα να λειτουργούν ουσιαστικά ως μια αθόρυβη «ακτινογραφία» της δημόσιας υγείας.
