Καμπανάκι για τα ελληνικά σχολεία – Οι μισοί 15χρονοι δεν πιάνουν ούτε το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά

Χαμηλές επιδόσεις, ελλείψεις εκπαιδευτικών και βοηθητικού προσωπικού, απουσίες, καθυστερήσεις και σοβαρά προβλήματα μέσα στην τάξη – Τι αποκαλύπτουν τα νέα στοιχεία του ΟΟΣΑ για τους 15χρονους μαθητές στην Ελλάδα

Μια δύσκολη εικόνα για το ελληνικό σχολείο παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της PISA 2025. Οι 15χρονοι μαθητές παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ σε Μαθηματικά, Κατανόηση Κειμένου και Φυσικές Επιστήμες.

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι στα Μαθηματικά αφού μόλις οι μισοί μαθητές στην Ελλάδα φτάνουν το βασικό επίπεδο επάρκειας. Στις Φυσικές Επιστήμες το ποσοστό είναι 59%, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου 56%.

Και δεν είναι μόνο οι επιδόσεις που προβληματίζουν, καθώς η έρευνα καταγράφει σημαντικές δυσκολίες και στην καθημερινότητα των σχολείων, από τις ελλείψεις προσωπικού και τα προβλήματα μέσα στις τάξεις μέχρι τις απουσίες, τις καθυστερήσεις των μαθητών και τους περισπασμούς από τις ψηφιακές συσκευές.

Η Ελλάδα απέναντι στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ

Η πρώτη εικόνα είναι ξεκάθαρη. Σε όλα τα βασικά αντικείμενα, η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ.

Επίδοση μαθητών	Ελλάδα	ΟΟΣΑ
Μαθηματικά – βασικό επίπεδο και πάνω	50%	65%
Κατανόηση Κειμένου – βασικό επίπεδο και πάνω	56%	69%
Φυσικές Επιστήμες – βασικό επίπεδο και πάνω	59%	74%
Κορυφαίες επιδόσεις στα Μαθηματικά	2%	8%
Κορυφαίες επιδόσεις στην Κατανόηση Κειμένου	1%	6%
Κορυφαίες επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες	1%	7%

Με απλά λόγια, οι μισοί περίπου 15χρονοι στην Ελλάδα δεν φτάνουν ούτε το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 41% και στην Κατανόηση Κειμένου το 44%.

Τι σημαίνει «βασικό επίπεδο»;

Το Level 2 της PISA δεν σημαίνει άριστη επίδοση. Είναι το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας που χρησιμοποιεί η έρευνα.

Στα Μαθηματικά, για παράδειγμα, ένας μαθητής που βρίσκεται σε αυτό το επίπεδο μπορεί να κατανοήσει μια απλή κατάσταση και να αναγνωρίσει πώς μπορεί να αποτυπωθεί μαθηματικά.

Γι’ αυτό και το γεγονός ότι το 50% των Ελλήνων 15χρονων βρίσκεται κάτω από το Level 2 αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της φετινής PISA.

Η εικόνα δεν είναι καινούργια – Έχει επιδεινωθεί σε βάθος χρόνου

Η σύγκριση με το 2015 δείχνει ότι το πρόβλημα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά.

Από το 2015 έως το 2025, το ποσοστό των μαθητών που βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο αυξήθηκε:

Μάθημα	Αύξηση μαθητών κάτω από το βασικό επίπεδο
Μαθηματικά	+14 μονάδες
Κατανόηση Κειμένου	+17 μονάδες
Φυσικές Επιστήμες	+8 μονάδες

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι το 2025 οι επιδόσεις της Ελλάδας στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες ήταν περίπου στα ίδια επίπεδα με το 2022, όμως παρέμειναν χαμηλότερες από το 2018 και από κάθε προηγούμενη αξιολόγηση. Στην Κατανόηση Κειμένου η επίδοση ήταν χαμηλότερη και από το 2022.

Και οι μαθητές με πολύ υψηλές επιδόσεις είναι λίγοι

Η άλλη πλευρά της εικόνας είναι εξίσου χαρακτηριστική.

Στις κορυφαίες βαθμίδες της PISA, δηλαδή στα επίπεδα 5 και 6, βρίσκεται μόλις το 2% των Ελλήνων μαθητών στα Μαθηματικά, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες και στην Κατανόηση Κειμένου το ποσοστό περιορίζεται στο 1%.

Στον ΟΟΣΑ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 8%, 7% και 6%.

Η Ελλάδα δεν έχει μόνο μεγάλο ποσοστό μαθητών που δυσκολεύονται να φτάσουν το βασικό επίπεδο, αλλά και πολύ μικρό ποσοστό μαθητών που φτάνουν στις κορυφαίες επιδόσεις.

Δεν είναι μόνο οι βαθμοί – Τι συμβαίνει μέσα στα σχολεία

Η PISA εξετάζει και το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται οι μαθητές να μάθουν. Και εδώ η εικόνα παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες.

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των διευθυντών των σχολείων, το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία όπου η έλλειψη εκπαιδευτικών δυσκολεύει τη διδασκαλία, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό. Στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 39%.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά στο βοηθητικό προσωπικό, καθώς το 78% των μαθητών βρίσκεται σε σχολεία όπου αναφέρεται έλλειψη βοηθητικού προσωπικού, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ.

Πρόβλημα στο σχολείο	Ελλάδα	ΟΟΣΑ
Έλλειψη εκπαιδευτικών	46%	39%
Έλλειψη βοηθητικού προσωπικού	78%	39%
Έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού	39%	—
Ελλείψεις σε υποδομές	47%	—

Προβλήματα καταγράφονται και στον εξοπλισμό και στις υποδομές. Το 39% των μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου η έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού, όπως βιβλία, εξοπλισμός πληροφορικής, βιβλιοθήκες ή εργαστήρια, θεωρείται ότι δυσκολεύει τη διδασκαλία.

Παράλληλα, το 47% βρίσκεται σε σχολεία όπου οι ελλείψεις σε κτίρια, χώρους, θέρμανση ή ψύξη, φωτισμό και ακουστική θεωρούνται ότι επηρεάζουν τη διδασκαλία.

Θόρυβος, αταξία και μαθητές που δεν μπορούν να συγκεντρωθούν

Το πρόβλημα φαίνεται ακόμη πιο καθαρά όταν η έρευνα περνά μέσα στην ίδια την τάξη.

Στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών, 37% των μαθητών στην Ελλάδα λέει ότι δεν μπορεί να εργαστεί καλά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα, έναντι 19% στον ΟΟΣΑ.

Παράλληλα, 46% αναφέρει ότι ο θόρυβος και η αταξία διαταράσσουν τα περισσότερα ή όλα τα μαθήματα, ενώ 45% λέει ότι οι συμμαθητές του δεν ακούν τον εκπαιδευτικό. Στον ΟΟΣΑ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 31% και 29%.

Τι συμβαίνει μέσα στην τάξη	Ελλάδα	ΟΟΣΑ
Δεν μπορούν να εργαστούν καλά	37%	19%
Θόρυβος και αταξία διαταράσσουν το μάθημα	46%	31%
Οι συμμαθητές δεν ακούν τον εκπαιδευτικό	45%	29%

Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι στην Ελλάδα τόσο το κλίμα πειθαρχίας όσο και η υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς έχουν υποχωρήσει σε σχέση με το 2015.

Απουσίες και καθυστερήσεις

Οι δυσκολίες δεν περιορίζονται στην ώρα του μαθήματος. Αφορούν και την ίδια την παρουσία των μαθητών στο σχολείο.

Στις δύο εβδομάδες πριν από το τεστ, το 31% των μαθητών στην Ελλάδα δήλωσε ότι είχε χάσει τουλάχιστον μία ολόκληρη ημέρα σχολείου, έναντι 22% στον ΟΟΣΑ.

Η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν μιλάμε για χαμένα μαθήματα. Το 49% δήλωσε ότι είχε χάσει τουλάχιστον ένα μάθημα, όταν στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 24%.

Και σχεδόν δύο στους τρεις, 62%, δήλωσαν ότι είχαν φτάσει καθυστερημένα στο σχολείο, έναντι 50% στον ΟΟΣΑ.

Φοίτηση μαθητών	Ελλάδα	ΟΟΣΑ
Έχασαν τουλάχιστον μία ημέρα	31%	22%
Έχασαν τουλάχιστον ένα μάθημα	49%	24%
Έφτασαν καθυστερημένα	62%	50%

Τα κινητά μπορεί να απαγορεύονται, αλλά η ψηφιακή απόσπαση παραμένει

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά τις ψηφιακές συσκευές.

Το 98% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία όπου η χρήση κινητών τηλεφώνων απαγορεύεται στους σχολικούς χώρους, έναντι 49% στον ΟΟΣΑ.

Ωστόσο, η ψηφιακή απόσπαση της προσοχής εξακολουθεί να υπάρχει. Το 33% των μαθητών αναφέρει ότι οι συμμαθητές τους συχνά αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα Φυσικών Επιστημών.

Μάλιστα, στην Ελλάδα οι μαθητές που αναφέρουν τέτοια ψηφιακή απόσπαση είχαν κατά μέσο όρο 30 μονάδες χαμηλότερη επίδοση στις Φυσικές Επιστήμες, αφού ληφθούν υπόψη τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά μαθητών και σχολείων.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε ήδη στη σχολική ζωή

Η PISA 2025 καταγράφει για πρώτη φορά και ένα ζήτημα που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε μακρινό από την καθημερινότητα του σχολείου: τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Στην Ελλάδα, 34% των μαθητών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα AI chatbots για να βοηθηθεί στη μάθηση, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ.

Η χρήση όμως είναι πολύ πιο συγκεκριμένη από μια απλή «βοήθεια στα μαθήματα».

Χρήση AI από μαθητές	Ελλάδα	ΟΟΣΑ
Βοήθεια στη μάθηση τουλάχιστον εβδομαδιαία	34%	46%
Πρώτη έρευνα για ένα νέο θέμα	29%	31%
Σύνοψη κειμένου	24%	30%
Προετοιμασία κειμένου για εργασία	25%	29%
Δεν χρησιμοποιούν ποτέ/σχεδόν ποτέ AI για τις εξεταζόμενες εργασίες	16%	14%

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη περάσει στην καθημερινότητα αρκετών μαθητών, είτε για αναζήτηση πληροφοριών είτε για σύνοψη κειμένων είτε για τη σύνταξη σχολικών εργασιών.

Η οικογένεια και η οικονομική κατάσταση εξακολουθούν να παίζουν ρόλο

Η επίδοση ενός μαθητή δεν είναι άσχετη με το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει.

Στην Ελλάδα, οι μαθητές που ανήκουν στο υψηλότερο 25% της κοινωνικοοικονομικής κλίμακας είχαν κατά μέσο όρο 76 μονάδες υψηλότερη επίδοση στις Φυσικές Επιστήμες από εκείνους που βρίσκονται στο χαμηλότερο 25%.

Ο ΟΟΣΑ υπολογίζει ότι το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο εξηγεί περίπου 10% της διαφοράς στις επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες στην Ελλάδα.

Υπάρχει όμως και ένα θετικό στοιχείο. Το 12% των μαθητών που προέρχονται από κοινωνικά μειονεκτούντα περιβάλλοντα κατάφερε να βρεθεί στο κορυφαίο 25% των επιδόσεων στις Φυσικές Επιστήμες στη χώρα.

Και μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει και το bullying

Η PISA καταγράφει και την εικόνα που αντιμετωπίζουν οι μαθητές μεταξύ τους.

Στην Ελλάδα, 22% των μαθητών δήλωσαν ότι είχαν πέσει θύματα τουλάχιστον μίας μορφής bullying με συχνότητα μερικές φορές τον μήνα ή περισσότερο, έναντι 20% στον ΟΟΣΑ.

Το ποσοστό αυτό προσθέτει ακόμη μία παράμετρο στην εικόνα του σχολικού περιβάλλοντος, πέρα από τις επιδόσεις, τις απουσίες και την πειθαρχία.

Πόσοι μαθητές συμμετείχαν;

Τα στοιχεία της Ελλάδας δεν βασίζονται σε μια μικρή ομάδα μαθητών.

Στην PISA 2025 συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου 101.800 15χρονους μαθητές στη χώρα, δηλαδή περίπου το 95% του συνολικού πληθυσμού 15χρονων.

Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι τα δεδομένα της Ελλάδας πληρούσαν τα απαιτούμενα πρότυπα ποιότητας και κρίθηκαν κατάλληλα για δημοσίευση.

Η μεγάλη εικόνα

Η PISA 2025 δεν λέει ότι όλοι οι μαθητές στην Ελλάδα έχουν χαμηλές επιδόσεις. Ούτε ότι όλα τα σχολεία αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα. Δείχνει όμως μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Η χώρα βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στις βασικές δεξιότητες, οι μισοί περίπου μαθητές δεν φτάνουν το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά, ενώ ταυτόχρονα καταγράφονται προβλήματα σε προσωπικό, υποδομές, πειθαρχία, απουσίες και συγκέντρωση μέσα στην τάξη.

Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που το σχολείο αλλάζει. Τα κινητά, οι ψηφιακές συσκευές και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη έχουν μπει στη ζωή των μαθητών και δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα που το εκπαιδευτικό σύστημα καλείται να διαχειριστεί.

Η PISA, τελικά, δεν μετρά μόνο το αν ένα παιδί ξέρει να λύσει μια άσκηση. Μετρά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο προσπαθεί να μάθει.

Και τα στοιχεία του 2025 δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει, τόσο στις επιδόσεις των μαθητών όσο και στις συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται να μορφωθούν.