Από τα χαλιά του Αγίου Δημητρίου μέχρι τα χειμαδιά των κτηνοτρόφων, οι γιορτές των Αγίων λειτουργούσαν κάποτε σαν ένα άτυπο ημερολόγιο για τη ζωή των Ελλήνων.
Πριν από τα ημερολόγια που έχουμε σήμερα, τις προβλέψεις του καιρού και τις σύγχρονες ευκολίες, οι άνθρωποι έδιναν ιδιαίτερη σημασία στις γιορτές και στα σημάδια της φύσης. Οι μεγάλες ημέρες του εκκλησιαστικού εορτολογίου δεν ήταν μόνο αφορμή για πανηγύρια και οικογενειακές συγκεντρώσεις. Συνδέονταν με τις αγροτικές δουλειές, την κτηνοτροφία, την προετοιμασία του σπιτιού και την αλλαγή των εποχών.
Μία από τις πιο γνωστές συνήθειες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα είναι το στρώσιμο των χαλιών του Αγίου Δημητρίου, στις 26 Οκτωβρίου, και το ξεστρώσιμό τους των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στις 21 Μαΐου. Δεν είναι, όμως, η μόνη παράδοση που συνέδεε συγκεκριμένες ημερομηνίες με την καθημερινότητα.
Τα χαλιά και ο «καβαλάρης» Άγιος Δημήτριος
Η λαϊκή φράση «Με καβαλάρη στρώνουμε, με καβαλάρη ξεστρώνουμε» αναφέρεται στον Άγιο Δημήτριο και στον Άγιο Κωνσταντίνο, οι οποίοι συνδέθηκαν στη λαϊκή συνείδηση με τις δύο εποχές του χρόνου.
Στις 26 Οκτωβρίου, με τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου, τα νοικοκυριά άρχιζαν να προετοιμάζονται για τον χειμώνα. Τα χαλιά έβγαιναν από τις αποθήκες, τα βαριά σκεπάσματα επέστρεφαν στα κρεβάτια και το σπίτι αποκτούσε τη γνώριμη χειμωνιάτικη εικόνα του.
Αντίστοιχα, κοντά στις 21 Μαΐου, με τη γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, ερχόταν η ώρα να μαζευτούν τα χαλιά και να ετοιμαστεί το σπίτι για τους ζεστούς μήνες.
Η παράδοση αυτή δεν αποτελούσε υποχρεωτικό κανόνα ούτε εφαρμοζόταν απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο σε κάθε περιοχή. Αποτύπωνε, όμως, μια εποχή κατά την οποία οι οικιακές εργασίες ακολουθούσαν περισσότερο τον φυσικό κύκλο του χρόνου.
Ο Άγιος Δημήτριος «έφερνε» τον χειμώνα
Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, ο Άγιος Δημήτριος θεωρούνταν ο άγιος που σηματοδοτούσε το πέρασμα προς τον χειμώνα. Σε αντιδιαστολή, ο Άγιος Γεώργιος, στις 23 Απριλίου ή σε άλλη ημερομηνία όταν η γιορτή μεταφέρεται λόγω Πάσχα συνδεόταν με την άνοιξη και την επιστροφή στην ύπαιθρο.
Η φράση «Του Αγίου Δημητριού, το κρύο παίρνει το βουνό» αποτυπώνει αυτήν ακριβώς την αντίληψη.
Σήμερα η παράδοση παραμένει, αλλά ο καιρός έχει τον τελευταίο λόγο
Πολλά νοικοκυριά εξακολουθούν να στρώνουν τα χαλιά κοντά στη γιορτή του Αγίου Δημητρίου, ενώ άλλα έχουν ήδη προσαρμοστεί στις θερμοκρασίες και στις ανάγκες του σπιτιού τους.
Η ημερομηνία δεν είναι κανόνας. Είναι ένα κομμάτι της λαϊκής παράδοσης που θυμίζει πώς οι προηγούμενες γενιές συνέδεαν τις δουλειές του σπιτιού με τις γιορτές, τις εποχές και τον κύκλο της φύσης.
Και μπορεί σήμερα να έχουμε θέρμανση, κλιματισμό και σύγχρονες υπηρεσίες καθαρισμού, όμως η φράση «Με καβαλάρη στρώνουμε, με καβαλάρη ξεστρώνουμε» εξακολουθεί να ακούγεται κάθε Οκτώβριο και Μάιο, θυμίζοντας μια Ελλάδα όπου ακόμη και το στρώσιμο των χαλιών είχε τη δική του παράδοση.
