Κάθε χρόνο, όταν τα Χριστούγεννα πλησιάζουν στο τέλος τους και οι πρώτες ευχές για το νέο έτος έχουν δοθεί, ακούγονται από τα έγκατα της γης περίεργοι ήχοι.
Είναι οι καλικάντζαροι που φωνάζουν:
«Φεύγετε να φεύγωμε, τι έρχεται ο τρελόπαπας, με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του…!»
Αυτά τα πλάσματα, γνωστά και ως Καλκατζόνια, Σκαλικαντζέρια, Λυκοκάντζαροι, Κωλοβελόνηδες ή Βερβελούδες, βγαίνουν στην επιφάνεια της γης μόνο από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα (25 Δεκεμβρίου – 6 Ιανουαρίου), δηλαδή για το περίφημο Δωδεκαήμερο. Στο τέλος αυτής της περιόδου, όταν ο ιερέας περνάει από κάθε σπίτι για τον αγιασμό των υδάτων την ημέρα των Φώτων, οι καλικάντζαροι τρέχουν τρομαγμένοι πίσω στα έγκατα της γης, μέχρι την επόμενη χρονιά.
Τα πλάσματα αυτά ζουν κάτω από τη γη και πριονίζουν ένα τεράστιο δέντρο που βαστάει τον κόσμο. Κάθε χρόνο φτάνουν πολύ κοντά στο να τα καταφέρουν, αλλά φτάνουν τα Χριστούγεννα και φοβούνται μήπως τους πλακώσει η γη και βγαίνουν στην επιφάνεια, όπου ουρλιάζουν, πηδούν από σκεπή σε σκεπή, σπάνε κεραμίδια και μπερδεύουν τα πάντα. Κάθε καλικάντζαρος έχει τα δικά του κουσούρια και τις δικές του συνήθειες. Άλλος τρώει σκουλήκια, φίδια ή ποντίκια, άλλος κοροϊδεύει τους παπάδες, άλλος μπερδεύει τις κλωστές της γιαγιάς. Ο αρχηγός τους, ο Μαντρακούκος, είναι ο πιο επικίνδυνος και πονηρός από όλους. Όλοι τους όμως είναι φοβητσιάρηδες… τρέμουν τον σταυρό, το φως, τη φωτιά και πάνω από όλα τον αγιασμό.
Υπάρχουν και οι άνθρωποι – καλικάντζαροι, που ζούνε γύρω μας και εκμεταλλεύονται τη φασαρία των πλασμάτων για να κάνουν τις δικές τους μικρές ή μεγάλες κακίες.
Η κακία τους δεν είναι μόνο παιχνίδι ή σκανταλιά αλλά έχει βαθύτερη ψυχολογική ρίζα. Σύμφωνα με την παράδοση, γεννιούνται μέσα στο Δωδεκαήμερο ή δεν βαπτίζονται σωστά και αυτό συμβολίζει μια έλλειψη προστασίας και καθοδήγησης από την αρχή της ζωής τους. Μεγαλώνοντας, η αίσθηση της ανασφάλειας, της ζήλιας ή της απογοήτευσης μεταμορφώνεται σε μικροκακίες, ψέματα και επιβολή στους άλλους. Αυτοί οι άνθρωποι συχνά προσπαθούν να ελέγξουν ή να “τραυματίσουν” τους γύρω τους για να νιώσουν δύναμη ή ασφάλεια, σαν να επαναλαμβάνουν τα δικά τους ανεπίλυτα τραύματα. Έτσι, οι ανθρώπινοι καλικάντζαροι γίνονται μια ζωντανή υπενθύμιση ότι πίσω από την κακία κρύβονται φόβοι, ανασφάλειες και αδυναμία συναισθηματικής διαχείρισης.
Μα όπως οι καλικάντζαροι, έτσι και οι άνθρωποι – καλικάντζαροι φοβούνται τον σταυρό, το φως και τον αγιασμό. Την παραμονή των Φώτων, όταν ο ιερέας περνά από σπίτι σε σπίτι, και τα δύο είδη εξαφανίζονται από φόβο, αφήνοντας πίσω τους μόνο θρύλους, γέλια και… λίγες αναστατωμένες καρδιές.
Στην παράδοση των παλιών χρόνων, οι καλικάντζαροι και οι άνθρωποι – καλικάντζαροι συμβολίζουν τα κακά και τις φοβίες που όλοι κουβαλάμε μέσα μας.
Όμως, κάθε χρόνο, οι γιορτές μας θυμίζουν ότι η πίστη, η αγάπη και η προσοχή στο καλό νικούν τα κακά πλάσματα είτε είναι από το κάτω κόσμο, είτε από τον κόσμο των ανθρώπων.
Και έτσι, κάθε Δωδεκαήμερο μικροί και μεγάλοι συνεχίζουν να περιμένουν πότε θα φεύγουν οι καλικάντζαροι και οι άνθρωποι-καλικάντζαροι, αφήνοντας τη μαγεία και την ησυχία να επιστρέψουν στα σπίτια τους… μέχρι την επόμενη χρονιά.
