Υπήρξαν καλοκαίρια που η Κορινθία δοκιμάστηκε από καύσωνες και ακραίες θερμοκρασίες. Υπήρξε όμως ένας Ιούλιος που η λέξη «θερμός» απέκτησε μια εντελώς διαφορετική σημασία.
Κανείς δεν γνωρίζει σήμερα αν ο υδράργυρος στην Κόρινθο άγγιξε τους 35 ή τους 38 βαθμούς τον Ιούλιο του 1943. Εκείνο όμως που αποδεικνύουν οι γερμανικοί επιτελικοί χάρτες είναι ότι η Κορινθία «έβραζε» από στρατιωτική κινητικότητα. Η περιοχή είχε μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς κόμβους των κατοχικών δυνάμεων στην Πελοπόννησο, λίγους μόλις μήνες πριν από μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
Την άγνωστη αυτή πτυχή της τοπικής ιστορίας αναδεικνύει ο πανεπιστημιακός καθηγητής Νίκος Πουλόπουλος, Καθηγητής Ελληνικού Πολιτισμού και Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Missouri – St. Louis, μέσα από σπάνιους γερμανικούς επιτελικούς χάρτες του Ιουλίου και του Αυγούστου 1943, οι οποίοι θα περιλαμβάνονται στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Η Γερμανική Κατοχή στην Κορινθία».
Η Κορινθία μετατράπηκε σε στρατηγικό στρατιωτικό κόμβο
Σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Πουλόπουλο, ο Ιούλιος του 1943 ήταν ιδιαίτερα «θερμός» για την Κορινθία.
Όχι μόνο λόγω της καλοκαιρινής ζέστης, αλλά κυρίως εξαιτίας της πρωτοφανούς συγκέντρωσης κατοχικών στρατευμάτων.
Οι γερμανικοί επιτελικοί χάρτες δείχνουν ότι ολόκληρη η κορινθιακή ακτογραμμή, από το Λουτράκι μέχρι το Ξυλόκαστρο, είχε κατακλυστεί από στρατιωτικές μονάδες.
Όπως αναφέρει ο ίδιος, στην περιοχή βρίσκονταν σημαντικές ιταλικές μονάδες, οι οποίες εξαφανίστηκαν μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1943. Τη θέση τους κατέλαβαν ισχυρές γερμανικές δυνάμεις, ανάμεσά τους στοιχεία της 1ης Μεραρχίας Πάντσερ (1. Panzer-Division) και οι επίλεκτες μονάδες της 117ης Μεραρχίας Ορεινών Κυνηγών (117. Jäger-Division).
Γιατί οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τόσες δυνάμεις στην Κορινθία
Το καλοκαίρι του 1943 η κατάσταση στην κατεχόμενη Ελλάδα είχε αλλάξει σημαντικά.
Η δράση του ΕΛΑΣ στην ορεινή Πελοπόννησο εντεινόταν, γεγονός που είχε αυξήσει την πίεση στις κατοχικές δυνάμεις.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Πουλόπουλος, η αυξανόμενη αυτή πίεση κατέστησε την Κορινθία στρατηγικό κέντρο της γερμανικής προσπάθειας εξουδετέρωσης των ανταρτικών δυνάμεων.
Η γεωγραφική θέση της περιοχής ήταν καθοριστική. Ο Ισθμός της Κορίνθου, το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο και η πρόσβαση προς ολόκληρη την Πελοπόννησο έδιναν στους Γερμανούς τη δυνατότητα να μετακινούν γρήγορα στρατεύματα και εφόδια προς κάθε κατεύθυνση.
Η παρουσία της 1ης Μεραρχίας Πάντσερ
Η παρουσία στοιχείων της 1ης Μεραρχίας Πάντσερ στην Κορινθία μόνο τυχαία δεν ήταν.
Πρόκειται για μία από τις ιστορικότερες τεθωρακισμένες μονάδες της Βέρμαχτ, η οποία το 1943 χρησιμοποιήθηκε στην Ελλάδα τόσο για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης συμμαχικής απόβασης όσο και για επιχειρήσεις ασφαλείας και ελέγχου στην κατεχόμενη χώρα.
Από την Κορινθία στα Καλάβρυτα
Ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα έχει και η παρουσία της 117ης Μεραρχίας Ορεινών Κυνηγών.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Πουλόπουλο, λίγους μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1943, μονάδες της 117ης Μεραρχίας που βρίσκονταν στην Κορινθία κινήθηκαν προς τα Καλάβρυτα, συμμετέχοντας στη στρατιωτική επιχείρηση που κατέληξε στο Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, μία από τις μεγαλύτερες θηριωδίες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.
Οι χάρτες φωτίζουν μια άγνωστη σελίδα της τοπικής ιστορίας
Οι επιτελικοί χάρτες που παρουσιάζει ο καθηγητής Νίκος Πουλόπουλος δεν αποτελούν απλώς στρατιωτικά σχεδιαγράμματα.
Αποτελούν πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια που αποκαλύπτουν τον κομβικό ρόλο της Κορινθίας κατά το καλοκαίρι του 1943.
Πίσω από τις γραμμές, τα σύμβολα και τις σημειώσεις των χαρτών αποτυπώνεται μια πραγματικότητα που ελάχιστοι γνωρίζουν: μια περιοχή που σήμερα συνδέεται με τον τουρισμό, τις παραλίες και τον Ισθμό, υπήρξε τότε ένας από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς κόμβους των κατοχικών δυνάμεων στην Πελοπόννησο.
Τα στοιχεία αυτά, βασισμένα σε γερμανικά στρατιωτικά αρχεία και πρωτογενές ιστορικό υλικό, αναμένεται να παρουσιαστούν αναλυτικά στο υπό έκδοση βιβλίο του καθηγητή Νίκου Πουλόπουλου, «Η Γερμανική Κατοχή στην Κορινθία».
Πιστεύω ότι τώρα το άρθρο είναι πιο ισορροπημένο δημοσιογραφικά και πιο ασφαλές νομικά, γιατί ξεχωρίζει καθαρά τα ιστορικά στοιχεία από τις εκτιμήσεις του ερευνητή και αποδίδει ρητά στον ίδιο όσα προέρχονται από τη δική του έρευνα.
Γιατί οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τόσες δυνάμεις στην Κορινθία
Το καλοκαίρι του 1943 η κατάσταση στην κατεχόμενη Ελλάδα είχε αλλάξει σημαντικά.
Η δράση του ΕΛΑΣ στην ορεινή Πελοπόννησο εντεινόταν, γεγονός που είχε αυξήσει την πίεση στις κατοχικές δυνάμεις.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Πουλόπουλος, η αυξανόμενη αυτή πίεση κατέστησε την Κορινθία στρατηγικό κέντρο της γερμανικής προσπάθειας εξουδετέρωσης των ανταρτικών δυνάμεων.
Η γεωγραφική θέση της περιοχής ήταν καθοριστική. Ο Ισθμός της Κορίνθου, το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο και η πρόσβαση προς ολόκληρη την Πελοπόννησο έδιναν στους Γερμανούς τη δυνατότητα να μετακινούν γρήγορα στρατεύματα και εφόδια προς κάθε κατεύθυνση.
Η παρουσία της 1ης Μεραρχίας Πάντσερ
Η παρουσία στοιχείων της 1ης Μεραρχίας Πάντσερ στην Κορινθία μόνο τυχαία δεν ήταν.
Πρόκειται για μία από τις ιστορικότερες τεθωρακισμένες μονάδες της Βέρμαχτ, η οποία το 1943 χρησιμοποιήθηκε στην Ελλάδα τόσο για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης συμμαχικής απόβασης όσο και για επιχειρήσεις ασφαλείας και ελέγχου στην κατεχόμενη χώρα.
Από την Κορινθία στα Καλάβρυτα
Ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα έχει και η παρουσία της 117ης Μεραρχίας Ορεινών Κυνηγών.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Πουλόπουλο, λίγους μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1943, μονάδες της 117ης Μεραρχίας που βρίσκονταν στην Κορινθία κινήθηκαν προς τα Καλάβρυτα, συμμετέχοντας στη στρατιωτική επιχείρηση που κατέληξε στο Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, μία από τις μεγαλύτερες θηριωδίες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.
Οι χάρτες φωτίζουν μια άγνωστη σελίδα της τοπικής ιστορίας
Οι επιτελικοί χάρτες που παρουσιάζει ο καθηγητής Νίκος Πουλόπουλος δεν αποτελούν απλώς στρατιωτικά σχεδιαγράμματα.
Αποτελούν πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια που αποκαλύπτουν τον κομβικό ρόλο της Κορινθίας κατά το καλοκαίρι του 1943.
Πίσω από τις γραμμές, τα σύμβολα και τις σημειώσεις των χαρτών αποτυπώνεται μια πραγματικότητα που ελάχιστοι γνωρίζουν: μια περιοχή που σήμερα συνδέεται με τον τουρισμό, τις παραλίες και τον Ισθμό, υπήρξε τότε ένας από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς κόμβους των κατοχικών δυνάμεων στην Πελοπόννησο.
Τα στοιχεία αυτά, βασισμένα σε γερμανικά στρατιωτικά αρχεία και πρωτογενές ιστορικό υλικό, αναμένεται να παρουσιαστούν αναλυτικά στο υπό έκδοση βιβλίο του καθηγητή Νίκου Πουλόπουλου, «Η Γερμανική Κατοχή στην Κορινθία».
Με πληροφορίες από Facebook: ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΚΑΙ ΚΟΡΙΝΘΙΑ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ- Μιχάλης Παπαμανωλάκης
