Έφυγε από τη ζωή η Μαργαρίτα Παπανδρέου, η γυναίκα που έμεινε για δεκαετίες γνωστή ως σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά δημιούργησε παράλληλα τη δική της διαδρομή στο ελληνικό γυναικείο κίνημα. Ήταν 102 ετών και στις 30 Σεπτεμβρίου θα συμπλήρωνε τα 103.
Η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Oak Park του Illinois, στις ΗΠΑ, και ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Σπούδασε αρχικά δημοσιογραφία και στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου. Οι δυο τους παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στο Ρίνο της Νεβάδα, στις 30 Αυγούστου 1951. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Ανδρίκο Παπανδρέου.
Από την Αμερική στην Ελλάδα
Η ζωή της δεν περιορίστηκε, όμως, στον ρόλο της συζύγου ενός πολιτικού. Η οικογένεια έζησε αρχικά στη Μινεσότα και στη συνέχεια στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ. Η ίδια είχε ήδη αποκτήσει ενδιαφέρον για κοινωνικά ζητήματα και τη συμμετοχή των γυναικών στα κοινά. Αργότερα, στην Ελλάδα, θα αποκτούσε έντονη δημόσια παρουσία, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούσαν τη θέση της γυναίκας.
Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας
Το σημαντικότερο κομμάτι της δικής της δράσης ήταν η Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ). Η ΕΓΕ ιδρύθηκε επίσημα στις 15 Σεπτεμβρίου 1976, με επικεφαλής τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, σε μια περίοδο κατά την οποία μετά τη Μεταπολίτευση αναπτυσσόταν δυναμικά το σύγχρονο γυναικείο κίνημα στην Ελλάδα. Η οργάνωση απέκτησε παραρτήματα σε ολόκληρη τη χώρα και στη δεκαετία του 1980 εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικές μαζικές γυναικείες οργανώσεις της εποχής. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου παρέμεινε πρόεδρός της για χρόνια και συμμετείχε ενεργά σε ζητήματα ισότητας των φύλων, κοινωνικής πολιτικής και ειρήνης.
Μια γυναίκα με δική της φωνή
Η ίδια δεν περιορίστηκε στην οργανωτική δράση. Έγραψε άρθρα και βιβλία, μεταξύ των οποίων τα «Εφιάλτης στην Αθήνα», «Επειδή είμαστε γυναίκες» και «Έρωτας και εξουσία». Το βιβλίο Nightmare in Athens είχε εκδοθεί ήδη από το 1970 και περιέγραφε, μεταξύ άλλων, εμπειρίες και δράσεις της στην Ελλάδα πριν ακόμη από την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Ακαδημαϊκή μελέτη για τη ζωή και τη δράση της έχει αξιοποιήσει το προσωπικό της αρχείο, συνεντεύξεις και τα γραπτά της.
Παρέμβαση στα δικαιώματα των γυναικών
Η δράση της συνδέθηκε και με τις μεγάλες αλλαγές που σημειώθηκαν στη θέση των Ελληνίδων από τη δεκαετία του 1970 και μετά.
Η ίδια η ΕΓΕ αναφέρει ότι η Μαργαρίτα Παπανδρέου είχε καθοριστική συμβολή στην πίεση για αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και ότι το 1983, ως επικεφαλής εθνικής αντιπροσωπείας, υπέγραψε εκ μέρους της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη την ένταξη της χώρας στη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για την Εξάλειψη κάθε Μορφής Διάκρισης κατά των Γυναικών (CEDAW). Η δράση της έχει μελετηθεί και ακαδημαϊκά, με έμφαση στον ρόλο της ως φεμινίστριας και ακτιβίστριας και στη συμμετοχή της στο ελληνικό γυναικείο κίνημα.
Η γυναίκα πίσω από το γνωστό όνομα
Για πολλές δεκαετίες το όνομα «Μαργαρίτα Παπανδρέου» ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τον Ανδρέα Παπανδρέου και την πολιτική ιστορία της χώρας. Ήταν η δεύτερη σύζυγός του από το 1951 έως το 1989 και μητέρα τεσσάρων παιδιών. Όμως η διαδρομή της δεν σταμάτησε εκεί. Ήταν μια Αμερικανίδα που ήρθε στην Ελλάδα, έγινε μέρος μιας από τις πιο γνωστές πολιτικές οικογένειες της χώρας και ταυτόχρονα δημιούργησε τη δική της δημόσια ταυτότητα μέσα από το γυναικείο κίνημα, τη συγγραφή και την κοινωνική δράση.
